Gall modelau cydweithredol helpu i godi safonau ar gyfer gyrwyr tacsi yng Nghymru

Dydy’r broses o gyflwyno platfformau digidol yn y diwydiant tacsis ddim yn golygu bod yn rhaid i amodau gwaith gyrwyr tacsi waethygu. Gall modelau cydweithredol gynnig gwasanaeth cyfleus i gwsmeriaid a chynnal safonau cyflogaeth. Gall arwain at sefyllfa lle mae pawb ar ei ennill.

Mae Uber wedi bod yn y penawdau dros yr wythnosau diwethaf yn dilyn penderfyniad London Transport i beidio ag adnewyddu trwydded Llundain y cwmni. Penderfynwyd nad oedd Uber yn weithredwr llogi ceir preifat “addas a phriodol”. Yn ogystal â’r mater hwn, mae Uber yn ceisio gwrthdroi dyfarniad sy’n gorchymyn y cwmni i roi hawliau cyflogaeth sylfaenol i’w yrwyr. Mae gyrwyr sy’n gweithio i Uber yn cael eu trin fel unigolion hunangyflogedig ac nid oes ganddynt hawl i bethau fel tâl salwch na’r isafswm cyflog.

Mae’r rhai sy’n gweithio i weithredwyr tacsi eraill yn gallu wynebu sefyllfa debyg o safbwynt eu hawliau a’u hamodau gwaith. Er nad ydynt yn cael eu cyflogi’n ffurfiol gan weithredwyr tacsi, mae’n rhaid iddynt weithio i un gweithredwr yn aml. Ychydig iawn o reolaeth sydd ganddynt dros eu horiau gwaith, ac maent yn cael eu cosbi weithiau os ydynt yn gwrthod gwaith, hyd yn oed os ydynt eisoes wedi gweithio oriau hir. Hefyd, mae gyrwyr yn talu ffioedd sylweddol i weithredwyr, ac weithiau maent yn gorfod gweithio rhagor o oriau er mwyn talu’r ffioedd. Mae hyn yn cael effaith ar y gwasanaeth i deithwyr. Mae pryderon wedi’u mynegi ynglŷn â safon gwiriadau cefndir gyrwyr a’r cymorth a’r hyfforddiant sydd ar gael i yrwyr.

Ond mae dewis amgen ar gael sy’n gallu grymuso gyrwyr tacsi, gwella amodau gwaith a gwella gwasanaethau i gwsmeriaid. Gall sefydlu cwmni cydweithredol fod yn ateb i rai o’r heriau hyn drwy ddwyn ynghyd gweithwyr hunangyflogedig er mwyn cryfhau eu sefyllfa yn y farchnad lafur a helpu i leihau eu halldaliadau.

Mae cwmnïau cydweithredol fel Union Cabs yn Wisconsin yn eiddo i ac yn cael eu rheoli gan y gweithwyr. O ganlyniad, mae’r gyrwyr yn gallu cyfrannu llawer mwy at faterion bob dydd y busnes a materion strategol o bwys. Sefydlwyd Union Cabs ym 1979 yn dilyn anghydfod rhwng gweithwyr a gweithredwr. Gwerthoedd craidd y cwmni cydweithredol yw creu swyddi sy’n talu cyflog byw mewn amgylchedd diogel, dynol a democrataidd, a darparu gwasanaethau o ansawdd. Yn wahanol i’r trefniant arferol yn y diwydiant lle mae gyrwyr yn lesio eu cerbydau gan y cwmni ac yn derbyn y gwahaniaeth dyddiol o bris teithiau a childyrnau, mae Union Cab yn berchen ar bob un o’r ceir ac yn trefnu bod gyrwyr yn gweithio ar sail system gomisiwn sy’n amrywio rhwng 36% i 60% o’r cyfanswm. Mae Union Cab yn talu cyflog byw ac yn gadael i’r gyrwyr ddewis eu horiau gwaith. Mae gan y gyrwyr yswiriant iechyd hefyd – sy’n anarferol yn y diwydiant hwn.

Yn nes adref, mae City Cabs yng Nghaeredin yn enghraifft o yrwyr tacsi yn dod at ei gilydd i greu cwmni cydweithredol. Mae gan City Cabs dros 400 o aelodau. Yr aelodau hyn sy’n penderfynu’r rheolau a’r rheoliadau a nifer eu horiau gwaith, ac ni fyddant yn cael eu cosbi am wrthod gwaith. Mae’r gyrwyr yn berchen ar eu cerbydau eu hunain ac maent yn talu ffi aelodaeth untro a ffioedd radio misol. Mae’r ffioedd radio yn helpu i dalu am gostau cyfunol megis staff swyddfa a systemau gweithredu. Hefyd, maent yn talu am gostau yswiriant bywyd, buddion marw yn y swydd a chost y system ddisgownt a weithredir gan y sefydliad ar gyfer gwestai a busnesau twristiaeth eraill yng Nghaeredin. O ganlyniad, mae’r gyrwyr yn derbyn pris llawn y daith, ac mae’r cwmni cydweithredol yn talu am y disgownt i gwsmeriaid rheolaidd drwy’r ffioedd radio.

Mae yna botensial sylweddol i ddatblygu cwmnïau cydweithredol platfform sy’n cyfuno gwasanaeth cyfleus i gwsmeriaid, yn cynnig swyddogaethau tebyg i blatfformau rhannu teithiau fel Uber, ond sy’n arwain at fargen well i yrwyr tacsi.

Mae gyrwyr tacsi ledled Prydain yn dod at ei gilydd i greu cwmnïau cydweithredol sy’n ddewis amgen i gwmnïau fel Uber. Mae Taxiapp Llundain yn gwmni dielw sy’n cael ei berchen yn uniongyrchol gan y gyrwyr tacsi eu hunain. Datblygwyd y cwmni hwn gyda’r nod o gynnig gwasanaeth didwyll a dibynadwy sy’n rhoi lle blaenllaw i les y cwsmeriaid a’r gyrwyr. Yn yr un modd â chwmni Uber, mae modd i deithwyr archebu a thalu am dacsi, ond mae pris y daith yn cael ei benderfynu gan y mesurydd yn hytrach na gan bris sefydlog sy’n gallu codi’n annisgwyl. Hefyd, mae gyrwyr tacsi yn Bradford a Leeds yn datblygu ap platfform cydweithredol ar-lein bellach, diolch i gymorth y New Economics Foundation.

Mae cwmnïau cydweithredol sy’n cael eu perchen a’u rheoli gan yrwyr ynghyd â chwmnïau cydweithredol platfform sy’n dechrau datblygu yn gyfle cyffrous i rymuso gyrwyr a chodi safonau yn y diwydiant. Ond bydd angen cymorth arnynt. Ar hyn o bryd, mae yna fwlch yn y cymorth datblygu sydd ar gael i fusnesau cydweithredol cyn iddynt sefydlu ac adeg eu sefydlu, sef yr adegau pan fydd angen cymorth ar lawer o’r gyrwyr tacsi.

Mae gwaith ymchwil diweddar gyda Co-operatives UK ac Unity Trust Bank wedi ystyried y posibilrwydd o ddefnyddio atebion undebau llafur a chwmnïau cydweithredol ar gyfer gweithwyr hunangyflogedig. Yn ôl y gwaith ymchwil hwn, nid yw buddiannau gweithwyr hunangyflogedig yn cael eu cynrychioli wrth lunio polisïau cenedlaethol, sy’n golygu eu bod yn wynebu rhwystrau rheoleiddio diangen. Mae’n rhaid mynd i’r afael â’r beichiau hyn er mwyn gwella amgylchiadau llawer o weithwyr hunangyflogedig.

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *